İnfertilite Sözlüğü

İnfertilite Sözlüğü

Gebeliğin oluşmaması yani üreme sorunu artık düzeltilemez bir problem değildir.  Çağımızdaki özellikle son 20 yıldaki gelişmeler ışığında eskiden %90 çözülemeyen üreme sorunu artık %10 lara düşmüştür.  Sizlere üreme sorunlarıyla ilgili karşılaşabileceğiniz terimlerle ilgili kısa bilgiler sunmak ister sağlıklı günler dilerim.

 

agonist

normalde doğal maddeler tarafından stimüle edilen hücre reseptörlerine affinitesi olan ve bu reseptörlerde fizyolojik etki oluşturan ilaç

akrozom

sperm hücresinin başını çevreleyen ve fertilizasyon sırasında ovumun penetrasyonunda görev alan enzimleri içeren başlık-benzeri yapı

aksesuar seks organları

erkek ve dişi üreme sistemlerinin bir parçası olan, esansiyel seks organları (overler ve testisler) dışındaki organlar

amenore

menstruasyonun olmaması veya anormal biçimde durması

analog

bir diğerine benzer yapıda olan, ancak belli bir komponent açısından farklılık gösteren kimyasal bileşik; metabolik olarak benzer veya zıt etki gösterebilir

androjen

kadınlarda overler ve adrenal korteks tarafından da üretilen bir grup primer erkek seks hormonları

anovulation

ovulasyonun (yumurtlamanın) olmaması. Hasta adet görebilir.

antagonist

bir diğerinin etkisini geçersiz kılan veya iptal eden madde; bir ilaç olarak düşünüldüğünde, biyolojik yanıt oluşturmadan hücre reseptörüne bağlanan bir ilaçtır

atrezi (foliküler)

bir over folikülünün maturasyona (olgunluğa) ulaşmadan ve rüptüre olmadan önce dejenerasyonu ve rezorpsiyonu

azospermi

bazal vücut ısısı (BBT=basal body temperature) testi 
bir kadının vücut ısısındaki günlük dalgalanmalara göre ovulasyon zamanını saptama yöntemi

AZOOSPERMIA

Menide hiç sperm olmamasıdır.

BhCG testi / Beta Hcg testi

Gebeliği belirlemek için yapılan kan testidir.

blastosist

embriyonik gelişim sırasında morula'dan sonra gelen içi oyuk top şeklindeki hücreler, blastosistde bir dış hücre tabakası ve bir iç hücre kitlesi vardır

dış gebelik

Oluşan cenin rahim içi yerine;rahim dışında bir yerde yuvalanmasıdır.Genellikle tüpler, yumurtalıklar ve karın boşluğunda görülür.

doğurganlık

sık sık ve çok sayıda döl (çocuk) üretme yeteneği

ekzojen

vücudun dışından kaynaklanan

embriyo

döllenme sonrası, gelişiminin ilk 8 haftasındaki doğmamış çocuk; gebeliğin kalan döneminde fetus olarak bilinir

endojen

vücut içinden kaynaklanan

endometriozis

endometrium dokusunun uterus dışında büyümesi ve fonksiyon görmesi olarak tanımlanan anormal bir jinekolojik durum

endometrium

uterusun içini döşeyen ve her ay menstrüel siklus sırasında hücresel değişikliklere uğrayan mukoz membran

epididim

testisin seminifer tübüllerinden vas deferense sperm taşıyan bir çift uzun, sıkıca kıvrılmış kanallardan biri

esansiyel seks organları

üreme için gerekli olan organlar; kadınlarda overler ve erkeklerde testisler

estradiol

insanlarda doğal yoldan oluşan en potent estrojen

ESTRADIOL LEVEL (E2)

Yumurtanın gelisimini takip etmek amacı ile kanda ölçülen bir östrojen hormonudur.

estrojenler

kadınlarda temel olarak overlerde üretilen bir grup hormon; kadının normal cinsel gelişimi ve üreme sisteminin sağlıklı işlev görmesi için gerekli hormonlardır

farklılaşma

Birbirine eşit ve henüz özel bir fonksiyonu olmayan embriyo hücrelerinin, zaman içinde daha gelişmiş embriyonun uzak doku ve organlarını oluşturmak üzere farklılaşması

fallop tüpleri

dişi üreme sisteminde uterustan overlere uzanan iki adet uzun ve dar tüp; yumurta ve spermi iletirler ve döllenme bu tüplerde gerçekleşir

fertilizasyon (döllenme)

bir ovumun bir sperm tarafından, embriyo gelişimini başlatmak üzere penetrasyonu

FETAL REDAKSİYON

Çoğul gebelik durumlarında fetus'un sayısını azaltmak için yapılan girişimdir.

FETUS

Bebeğin anne karnındaki 16.haftasından sonra,doğum gerçekleşinceye kadar ki dönemde bebeğe verilen isimdir.

FOLİKÜLERHAS

Foliküler gelişimin meydana geldiği zaman dilimi.

fimbria

her bir fallop tüpünün distal ucundaki dallı, parmak gibi uzantılar; yumurtalık ile bağlantılıdır ve ovumun uterusa doğru hareketine yardım eden siliaları olan epitel hücreleri içerir

folikül

İçinde yumurta bulunan su dolu kese. overde ovumun geliştiği sıvı ile dolu pekçok boşluktan biridir.

folikül stimulan hormon (FSH)

ön hipofiz bezinden salgılanan, kadınlarda over foliküllerin büyümesini ve erkeklerde spermatogenezi stimüle eden gonadotropik bir hormon

fundus

uterusun üst kısmı; fallop tüpleri fundusun zıt köşelerine doğru açılır

gametler

Sperm veya yumurtaya verilen isim. Özelleşmiş üreme hücreleri (dişilerde ovumlar; erkeklerde spermatozoalar), bu hücrelerin birleşimi yeni bir bireyi oluşturur

GIFT

Laproscopy ile sperm ve yumurta karışımının tüpler içine yerleştirilmesi işlemidir.

GnRH agonisti

GnRH'in hücre reseptörlerine affinitesi olan ve fizyolojik etki oluşturan bir madde

GnRH antagonisti

GnRH'in hücre reseptörlerine bağlanan ve kendisi herhangi bir fizyolojik etki oluşturmadan GnRH'in etkisini bloke eden bir madde

gonadotrof

hipofizin ön lobunda bulunan, over ve testisin belli hücrelerini etkileyen spesifik bir tip hücre

gonadlar

esansiyel seks organları; kadınlarda overler ve erkeklerde testisler

gonadotropin-releasing hormon (GnRH=gonadotropin-salıveren hormon)

hipotalamus tarafından salgılanan, hipofiz bezinde FSH ve LH salınımını uyaran bir hormon

gonadotropinler

overler ve testislerde, bir başka deyişle gonadlarda hücre aktivitesini stimüle eden hormonlar (FSH ve LH); gonadotropinler olarak da bilinir

HAM'S solüsyonu

in vitro fertilizasyon sonrası embriyo kültürü yapmak için kullanılan ortam

hedef organlar

özelleşmiş kimyasal reseptörler içeren, spesifik bir hormonu çekmek ve ona bağlanmak üzere tasarlanmış organlar

hipofiz bezi

beynin tabanında yerleşmiş, hipotalamus tarafından uyarıldığında FSH, LH ve aynı zamanda diğer endokrin hormonların salınımını sağlayan iki loblu endokrin bez

hipofiz

hipofiz bezi

hipotalamus

beynin tabanında yerleşmiş, vücut ısısı ve iştah gibi fonksiyonları kontrol eden ve hipofiz bezi tarafından hormon salgılanmasını düzenleyen endokrin bez

hirşutizm

özellikle kadınlarda aşırı vücut kılı; polikistik over sendromunun klasik belirtilerinden biridir

HİSTEREKTOMİ

Rahimin cerrahi olarak çıkarılmasıdır.Bazen tüm olarak yumurtalıklarla............................................. sadece servixten yukarı kalan kısmın çıkarılmasıdır.

HİSTERESKOPİ

Rahim içinin , bir ucunda kemara olan bir alet ile gözlemlenmesidir.

HSG

Rahimin içine vagen yolu ile boya verilerek filmin çekilmesi.

hormonlar

endokrin sistemde dolaşan, belli hücre ve organların aktivitelerini düzenleyen kimyasal maddeler

HUMEGON / PERGONAL / METRODİN / PUREGON / GONAL F

Yumurtaların gelişimini sağlamak için kullanılan ilaçtır.

infertilite

Bir yıl süreyle düzenli ve korumasız olarak cinsel ilişkiye rağmen gebe kalınmaması veya gebe kalabildiği halde canlı doğum yapılamamasıdır.

insan koryonik gonadotropini (hCG)

implantasyon sonrası plasentadan salınan, korpus luteumun estradiol ve progesteron üretimine devam etmesini stimüle eden, dolayısıyla menstruasyonu önleyen gonadotropin

inseminasyon

vajina veya servikste bulunan semen sıvı birikintisi

IVF ( İNVİTROFERTİLİZASYON - TÜP BEBEK )

Kadından alınan yumurta il erkekten alınan spermin laboratuar ortamında aynı kaba konarak döllenme gelişiminin tamamlanmasıdır.

kapasitasyon (muktedir hale gelme)

spermin fallop tüpünde kaldığı ve yumurtayı penetre etmeye hazırlandığı birkaç saatlik dönem

katekolamin

belli reseptör bölgeleriyle birleştiğinde sempatik sinir sistemini etkileyen kilit nörolojik kimyasal maddeler; kilit katekolaminler, norepinefrin, dopamin ve serotonindir

kontrollü over hiperstimulasyonu (COH=controlled ovarian hyperstimulation)

gonadotropinlerin, foliküller olgunlaşana dek eşzamanlı gelişimlerini sağladıkları ART'daki ovulasyon indüksiyon işlemi

KLOMEN / GONAPHANE

Düzenli yumurtlaması olmayan hastalarda kullanılır.

korpus

uterusun üst tümsek kısmı

korpus luteum

luteal fazda yumurtalıkta ortaya çıkan altın-renkli cisim; vücudu gebeliğe hazırlayan progesteron ve estrojen hormonlarını salgılar

laparoskopi

Göbek etrafına uygulanan minik bir kesikten bir ucunda ışık diğer bir ucunda kemara olan teleskop benzeri bir alet ile karın içi organlarının , rahmin , yumurtaların ve tüplerin gözlemlenmesi işlemidir.

Leydig hücreleri

testis içinde bulunan ve testosteron hormonu üreten hücreler

LH

Ön hipofiz bezinden salgılanan ve olgunlaşmış yumurtanın folikülden koparak atılmasını sağlayan hormondur.

LUKRİN

Bir hormon ilave olup çeşitli kullanım alanları olmakla birlikte tüp bebek uygulamalarında aynı büyüklükte bir çok yumurta oluşturularak , daha fazla embiryo elde etmek amacı ile kullanılmaktadır.

luteal faz

üreme siklusunun yumurtalıkla ilgili bölümünün üçüncü dönemi; vücudu gebeliğe hazırlamak üzere artan miktarlarda progesteron ve estrojen salgılayan korpus luteumun oluşumu ile başlar

luteinizan hormon (LH)

ön hipofiz tarafından salınan, hem ovulasyonun oluşması hem de korpus luteumun progesteron salgılamak üzere stimüle edilmesi gibi çift amaca hizmet eden bir gonadotropik hormon

mayozis

yalnızca overler ve testislerde oluşan özel bir tür hücre bölünmesi; mayotik bölünmeye uğrayan hücreler yumurta ve sperm hücrelerinin atalarıdır (öncüleridir)

menarş

pubertede menstruasyonun (adetin) başlangıcı

menstrüel siklus

her ay kadın vücudunda oluşan ve onu gebeliğe hazırlayan bir dizi siklik (devirsel) değişiklikler; dişi üreme siklusu olarak da adlandırılır

MİKROENJEKSİYON - ICSI

Spermin bir mikro enjektör yardımı ile yumurtanın içine sokulması işlemidir.

mikromanipulasyon

mikroskop altında, mikromanipulatör adı verilen özelleşmiş cihazlar aracılığı ile cerrahi, enjeksiyonlar, disseksiyonlar vb. girişimlerin uygulanması

mitoz

s ıradan hücre bölünmesi süreci, iki kardeş hücre oluşumuyla sonuçlanır ve bu süreçle vücut ölü hücreleri yerine koyar (ölü hücrelerin yerine yenilerini koyar)

miyometrium

uterus duvarının ortasındaki kas tabakası

MYOMEKTOMİ

Rahim korunarak , rahim duvarında bulunan iyi huylu myomun çıkarılmasıdır.

nörotransmitterler

merkezi sinir sisteminde, sinir uyarılarının iletilmesini sağlayan veya değiştiren kimyasal maddeler

nidasyon

embriyo'nun uterus endometriumu içine yuva yapma süreci

oligo-ovulasyon

overlerde normal sayıdan daha az sayıda ovumun olgunlaşması (maturasyonu) ve atılması

oligospermi

semen sıvısının birim hacmi başına düşen sperm sayısında eksiklik; semenin bir mililitresinde normalde 20 milyondan fazla sperm bulunur

oligomenore

düzensiz menstrüel periyodlar

OLİGOSPERMİA

Spermin anormallikle , sperm sayısının altında olması.

os

servikal kanalın her bir ucundaki iç ve dış ağızlar

otokrin

endokrin bezlerden hormonların salınımına işaret eder, bu hormonlar bezlerdeki hücrelerin reseptörlerine bağlanır ve fonksiyonlarını etkilerler

ooforektomi

bir veya her iki overin cerrahi olarak çıkartılması

OOSİT

Yumurta

oositler

olgun yumurtalara dönüşmek üzere gelişen primordial ovumlar

over hiperstimulasyon sendromu (OHSS)

over hiperstimulasyonunun (aşırı uyarılmasının) en şiddetli formu, ovulasyondan sonra overlerde yoğun kistik büyümeler görülür

ovaryektomi

bakınız (overin veya overlerin cerrahi olarak çıkarılması)

overler

uterusun iki tarafında yerleşmiş, nodüler, badem-büyüklüğünde iki bez; ovumların üretiminin yanısıra dişi seks hormonları estrojen ve progesteron da üretirler

OVULASYON

Yumurtlama. olgun ovumun pelvis boşluğuna atılması

ovulasyon indüksiyonu

hipotalamus-hipofiz-over aksındaki dengesizliği düzeltmek ve ovulasyon oluşumunu sağlamak üzere fertilite ilaçlarının uygulanması

ovulasyon siklusu

her ay overlerde oluşan ve ovumun salınımı ile sonuçlanan bir dizi siklik (devirsel) değişiklik

ovumlar

dişi gametler (yumurtalar)

parakrin

endokrin bezlerden hormon salınımına işaret eder, bu hormonlar yakındaki hücrelerde bulunan reseptörlere bağlanır ve bu hücrelerin fonksiyonlarını etkilerler

periton

uterus duvarının dış tabakası; düz yüzeyli, güçlü ve renksiz bir membran

polikistik over sendromu (POS)

anovulasyon, amenore, hirşutizm ve infertilite ile tanımlanan, hipofizde GnRH'a yanıt olarak aşırı LH salgılanması sonucu oluşan anormal bir durum

polipeptidler

hidrolizleri sonucu ikiden fazla amino asit ortaya çıkaran peptidler

progesteron

ovulasyondan sonra korpus luteum tarafından salgılanan temel bir seks hormonu; uterusu gebeliğe hazırlayan ve gebelik oluşana dek bu durumu sürdüren hormondur

progesteron challenge testi

amenorenin sebebini saptamak amacıyla yapılan test

prolaktin

hipofiz bezinin ön lobundan salgılanan ve memeden laktasyonu (süt salgılanması) stimüle eden bir hormon

proliferasyon

hücrelerin üremesi veya çoğalması

pronükleer

fertilizasyondan sonra, ancak kromozomların zigotun nukleusunu oluşturmak üzere füzyonundan önce, ovum veya sperm hücresinin nukleusu

PREGNİL / PROFASİ(HCG)

Yumurtaların olgunlaiarak toplamaya hazır hale gelmesi veya çatlamasının sağlanması için kullanılan bir hormondur.Gebelik sırasında plasantadan salgılanarak progeston hormonu üretimini uyarır ve gebeliğin devamını sağlar.

reseptör

bir hücrenin yüzeyinde veya içinde bulunan, spesifik modülleri tanıyan ve bu modüllere bağlanan ve hücre içinde etki oluşturan bir molekül

salıveren hormonlar

hipotalamus tarafından salınan ve ön hipofiz bezine etki ederek ön hipofiz bezinin spesifik hormonlar salıvermesini sağlayan çeşitli hormonlar

semen

ejakülasyonda erkeğin ürettiği sıvı; içinde seminal vesiküllerden, prostattan ve bulboüretral bezlerden gelen sıvı yanısıra sperm de bulunur

seminifer tübüller

testislerde bulunan, spermin üretildiği dar, sıkıca sarılmış yapılar

sentez

bir bileşiğin, onu oluşturan elemanların birleşmesi sonucu yaratılması; yapay olarak veya doğal süreçlerin sonucu olarak yapılır

sertoli hücreleri

testislerde bulunan, olgunlaşmamış spermi olgunlaşana ve seminifer tübüllere atılana dek besleyen hücreler

serviks

rahim ağzıda denir. uterusun vajinaya yakın olan alt kısmı; sperm için bir hazne görevi görür ve spermi vajinanın asit ortamından koruyan alkali bir mukus salgılar

SİKLUSUN İPTALİ

Hastanın ilaçlara cevap vermemesi, hastadan yumurta toplanmaması veya döllenme olmaması anlamında tedavinin kesilmesidir.

SMEAR

Rahim ağzı kanserinin tanısı için uygulanan bir tarama testidir.Bir fırça yardımı ile rahim ağzından sürüntü yöntemi uygulanarak alınır , patolog tarafından mikroskop altında hücrelerin incelenmesi ile tanı konur.

sperm

Erkek üreme hücresi

SPERM YIKAMA

Sperm hücrelerinin içinde bulunduğu sıvıdan ayrıştırma işlemine verilen isim.

spermatogenez

sperm üretimi

spermatozoa

erkek gametler (sperm)

steroid hormonlar

testosteron ve estrojen gibi erkek ve dişi seks hormonları

stroma

overin çevresini oluşturan fibröz doku ve düz kas

supernatant

çökmüş çözünmeyen madde tabakasının üzerindeki sıvı kaplama (örtü)

teka

over folikülünün çevresini oluşturan bağ doku tabakası, bir iç bir de dış tabakaya bölünür

Testis

Erkek üreme hücrelerinin ve ve erkeklik hormonunun üretildiği organdır.

testosteron

Erkek sex organıdır. Testislerin interstisyel (Leydig) hücreleri tarafından, hipofiz bezinden salınan LH stimulasyonuna yanıt olarak üretilen, temel ve en potent androjenik hormon

UIU ( AŞILAMA - SUNİ DÖLLENME )

Özel olarak hazırlanmış spermin rahim içine bir kateter yardımı ile verilmesidir.

ultrason (ultrasound)

ses dalgalarının vücudun içinden geçtiği ve üreme organlarının boyutunu ve şeklini değerlendirmek üzere bir imaja dönüştüğü bir işlem; özellikle ovulasyon problemlerinin tanısının konmasında ve foliküler gelişimi izlemede faydalıdır

uterus

İçinde fetusun doğuma kadar tutulduğu ve kaldığı rahimdir.

varikosel

testiküler valvlerde yetersizliğe bağlı olarak, kanı skrotumdan taşıyan bir veya iki venin dilatasyonu (genişlemesi); erkek infertilite vakalarının yaklaşık %40'ında bulunur

vas deferens

sperm kanalları

venöz

venlerle ilgili

Vajinal Ultrason

Kadın iç genital organlarının , vagene sokulan bir ultrason aygıtı vasıtası ile gözlemlenmesidir.

zona pellusida

primer follikülü çevreleyen şeffaf bant

Süha Sönmez'e Sorun

Etiketler

Whats App